Οδηγίες για εκκαθάριση δικαιωμάτων

To RoΜΕΟ είναι μια βάση δεδομένων που ευρετηριάζει τις πολιτικές αυτό-αρχειοθέτησης που έχουν οι εκδότες για τα άρθρα των περιοδικών τους.

Όταν ένας συγγραφέας/ερευνητής θέλει να δημοσιεύσει το ερευνητικό του άρθρο στο διαδίκτυο αντιμετωπίζει μία πολύπλοκη κατάσταση. Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άρθρα που βρίσκονται ελεύθερα στο διαδίκτυο, είναι πιο εύκολα προσβάσιμα και συνεπώς μπορεί να μαζέψουν περισσότερες αναφορές από άρθρα που απλά δημοσιεύονται σε περιοδικά. Επίσης, πολλοί φορείς χρηματοδότησης, απαιτούν πλέον την ανοικτή πρόσβαση στην έρευνα που παράγεται από το εκάστοτε πρόγραμμα για να αυξήσουν τη χρήση της παραγόμενης γνώσης. Παρ' όλα αυτά, μερικοί εκδότες ακόμα απαγορεύουν την ανοικτή πρόσβαση στα περιοδικά τους ενώ άλλοι την επιτρέπουν υπό συγκεκριμένες συνθήκες.

Το RoMEO καλύπτει περιοδικά ομότιμης κρίσης και serials. Οι τίτλοι των περιοδικών που περιλαμβάνονται, συγκεντρώνονται από τις επίσημες ιστοσελίδες των εκδοτών και συμπληρώνονται από την υπηρεσία Zetoc της British Library, το DOAJ (Directory of Open Access Journals) και το Entrez.

Η χρήση διαφορετικού χρωματικού κώδικα, βοηθά στην άμεση αναγνώριση της πολιτικής αυτοαρχειοθέτησης που έχει κάθε εκδότης. Τα χρώματα αυτά διαφοροποιούνται σε τέσσερις κατηγορίες δικαιωμάτων:

Χρώμα

Πολιτική αρχειοθέτησης

Πράσινο

Είναι δυνατή η αρχειοθέτηση του pre-print και του post-print όπως επίσης και το PDF αρχείο του εκδότη

Μπλε

Είναι δυνατή η αρχειοθέτηση του post-print και του PDF αρχείου του εκδότη

Κίτρινο

Είναι δυνατή η αρχειοθέτηση μόνο του pre-print

Άσπρο

Δεν υποστηρίζεται καμίας μορφής αρχειοθέτηση

Κάθε εκδότης κωδικοποιείται με βάση μία από αυτές τις κατηγορίες χρωμάτων.

Η καταχώριση για κάθε εκδότη περιλαμβάνει επίσης τους όρους και τους περιορισμούς που έχει θέσει σχετικά με το δικαίωμα αρχειοθέτησης. Με τη λέξη «όροι» αναφερόμαστε σε συμφωνίες που μπορούν να υλοποιηθούν με ευκολία και δεν παρακωλύουν το δικαίωμα του συγγραφέα να αρχειοθετήσει το έργο του, για παράδειγμα την υποχρέωση αναφοράς του εκδότη. Η λέξη «περιορισμοί» αντιθέτως, είναι περισσότερο απαγορευτικοί και απαιτούν συγκεκριμένες ενέργειες από την πλευρά του συγγραφέα, για παράδειγμα η εφαρμογή περιόδου εμπάργκο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, αναφέρεται το μερικό δικαίωμα αρχειοθέτησης αλλά δεν εφαρμόζεται η χρωματική κωδικοποίηση.

Στο πλαίσιο της Ανοικτής Πρόσβασης, συνηθίζεται οι εκδότες ανοικτής πρόσβασης να αναφέρονται ως «χρυσοί εκδότες». Το RoΜΕΟ ευρετηριάζει όλους τους εκδότες ανοικτής πρόσβασης ως «πράσινους».

Μερικοί μεγάλοι εκδότες μπορεί να εφαρμόζουν διαφορετικές πολιτικές αρχειοθέτησης για κάποια περιοδικά τους. Αυτό μπορεί να συμβαίνει για παράδειγμα σε περιπτώσεις που εκδίδουν περιοδικά που προέρχονται από κάποια επιστημονική ενωση η οποία μπορεί να επιμείνει σε πιο αυστηρούς όρους από τους γενικούς που διέπουν όλα τα περιοδικά τους εκδότη. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η χρωματική κωδικοποίηση αναφέρεται στο σύνολο των αδειών που δίνονται από τον εκδότη. Για παράδειγμα, για να θεωρηθεί ένας εκδότης «πράσινος» θα πρέπει όλα τα περιοδικά που εκδίδονται από αυτόν τον εκδότη να έχουν τις ίδιες πολιτικές αρχειοθέτησης.

Pre-print και Post-print

Οι όροι pre-print και post-print είναι λίγο αμφίσημοι μιας και χρησιμοποιούνται από διαφορετικούς ανθρώπους για να δηλώσουν διαφορετικά πράγματα. Για κάποιους το pre-print περιγράφει το αρχικό κείμενο του άρθρου πριν σταλεί στον εκδότη και φυσικά πριν δεχτεί οποιεσδήποτε διορθώσεις, ενώ για άλλους είναι το κείμενο που έχει διορθωθεί, εγκριθεί και έχει σταλεί για δημοσίευση – αλλά δεν είναι μορφοποιημένο από τον εκδότη.

Αυτή η διαφορά μπορεί να οδηγήσει σε παρανοήσεις και παρεξηγήσεις όσον αφορά στην κατοχή των πνευματικών δικαιωμάτων.

Για να αποσαφηνίσουμε την κατάσταση, οι λίστα του RoMEO περιγράφει ως pre-print την αρχική έκδοση του άρθρου, πριν αποσταλεί στον εκδότη και διορθωθεί ενώ το post-print αποτελεί την εγκεκριμένη έκδοση, μετά την ομότιμη κρίση με όλες τις διορθώσεις.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι σε επίπεδο περιεχομένου, το post-print είναι το άρθρο όπως θα δημοσιευτεί. Σε επίπεδο όμως εμφάνισης δε θα είναι το ίδιο με αυτό που θα εκδοθεί καθώς οι εκδότες κρατούν την τελική μορφοποίηση του κειμένου για τους ίδιους. Δηλαδή ο συγγραφέας δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει την έκδοση .pdf του εκδότη αλλά θα πρέπει να δημιουργήσει το δικό τους .pdf αρχείο για αρχειοθέτηση σε κάποιο καταθετήριο.

Υπάρχουν όμως και αρκετοί εκδότες που, επειδή επιθυμούν το υλικό που έχει εκδοθεί σε αυτούς να εμφανίζεται με έναν πιο επαγγελματικό τρόπο παντού, επιτρέπουν την αρχειοθέτηση του δικού τους .pdf αρχείου.

Αυτή η καταγραφή έχει στόχο την αποσαφήνιση των όρων και των περιορισμών που απορρέουν από τις συμφωνίες παραχώρησης πνευματικών δικαιωμάτων και δικαιωμάτων χρήσης κάθε εκδότη και τις κατηγοριοποιεί ανάλογα. Η πληροφορία που παρέχεται είναι σωστή όσο μπορούμε να γνωρίζουμε, παρ' όλα αυτά συνιστούμε να μην βασίζετε νομικές συμβουλές σε αυτήν.