Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/10889/9651
Title: Όροι διαμόρφωσης της Γνωσιολογίας στον βυζαντινό Γεώργιο Παχυμέρη στην "Παράφρασή" του στην πραγματεία "Περί Μυστικῆς Θεολογίας" του Διονυσίου Αρεοπαγίτου
Other Titles: The conditions of modulating the Gnosiology in byzantine George Pachymeres' "Paraphrases" on the treatise of Dionysius Areopagite, "On mystical theology"
Authors: Αρτέμη, Ειρήνη
Keywords: Γεώργιος Παχυμέρης
Γνώση - αγνωσία
Διονύσιος Αρεοπαγίτης
Μυστική θεολογία
Αποφατική θεολογία
Καταφατική θεολογία
Θείος έρωτας
Keywords (translated): George Pachymeres
Knowledge - ignorance
Dionysius Areopagite
Mystical theology
Apophatic theology
Affirmative theology
Divine love
Abstract: Ο Γεώργιος Παχυμέρης (1242–1310) υπήρξε μία πολυσχιδής προσωπικότητα, σημαντικός κληρικός, θεολόγος, λόγιος, φιλόσοφος, ιστορικός και μαθηματικός με δαψιλή εκκλησιαστική και πολιτική δράση και ευρύτατο σε έκταση και ποιότητα συγγραφικό έργο. Σημαντικό μέρος στον συγγραφικό κάματό του κατέχουν οι παραφράσεις. Αυτές γίνονται ένας από τους αγαπημένους του τρόπους συγγραφής. Μέσα από τις παραφράσεις του Διονυσίου Αρεοπαγίτη ή Ψευδο - Διονυσίου φαίνεται ότι ο Παχυμέρης είναι ένας μυστικός χριστιανός, πλήρης από θείο έρωτα. Η έφεσή του αυτή θα του επιτρέψει να δραπετεύσει από τον πλουραλισμό της ανθρώπινης σκέψεως και να κατορθώσει να πετύχει την ένωση με το Εν. Επίσης, ο σχολιασμός – Παράφραση των έργων του Ψευδο - Διονυσίου από τον Παχυμέρη δείχνει και την εκ μέρους του χριστιανική ανάγνωση της πλατωνικής και της νεοπλατωνικής παραδόσεως. Το έργο που εξετάζεται σε αυτή την μελέτη είναι Παράφρασις Περί τῆς Μυστικῆς Θεολογίας τοῦ Διονυσίου Ἀρεοπαγίτη. Μέσα από τη συγκεκριμένη Παράφραση ο Παχυμέρης σχολιάζει και παραφράζει το έργο του Διονυσίου με κεκαλυμμένες αναφορές στο νεοπλατωνισμό και με έμμεσες ή άμεσες αναφορές στο έργο του Δαμάσκιου και κυρίως του Πρόκλου. Αξιοσημείωτο είναι ότι ο βυζαντινός φιλόσοφος αποκλείει εξ αρχής μία απόλυτη –όχι όμως και σχετική– νομιναλιστική ανάγνωση και αναδεικνύει την σχέση συνάφειας της θείας ύπαρξης με την παραγόμενη πραγματικότητα. Μέσα από την μελέτη αυτή επιχειρείται να παρουσιαστεί και υπό ποιούς όρους μπορεί να συγκροτηθεί ένα συνεκτικό σύστημα Γνώσεως. Κατά βάση δηλαδή, αναλάβαμε να αναδείξουμε το αν ο Παχυμέρης μπορεί να εκληφθεί ως διανοητής, ο οποίος κινείται με αυστηρές επιστημολογικές αρχές. Η διερεύνηση της εν λόγω λεπτομέρειας έχει καίρια σημασία για την ιστορία της φιλοσοφίας και της θεολογίας, καθότι θα δοθούν ορισμένες απαντήσεις αναφορικά με το εάν είναι εφικτή ἡ συμπόρευση ανάμεσα στην πίστη και στον ορθό λόγο. Μέσα από το συγκεκριμένο έργο υπογραμμίζεται ότι η θεία ουσία παραμένει διηνεκώς απρόσιτη και για τον λόγο αυτό ο άνθρωπος ως πεπερασμένο έννουν όν οφείλει να αρθρώσει έναν μετριοπαθή λόγο έχοντας κατανοήσει πλήρως τα γνωστικά όριά του. Έτσι, μέσω της Μυστικής Θεολογίας τονίζει ο Παχυμέρης, ότι ο ανθρώπινος νους γνωρίζει το Θεό. Το κριτικό όργανο του νου δόθηκε, για να γνωρίσει επαρκώς την αλήθεια. Η μόνη όμως αυτοαλήθεια είναι ο Θεός. Άρα πρωταρχικό έργο του νου είναι η επίγνωση του Θεού, επίγνωση όμως ανάλογη με τη δυνατότητα που έχει ο πεπερασμένος άνθρωπος να γνωρίσει τον άπειρο σε μέγεθος Θεό. Αδυνατεί χωρίς την άνωθεν συνδρομή να κατανοήσει τον Θεό. Επιπλέον, όταν ο άνθρωπος υπερβαίνει τον πρώτο τύπο αγνωσίας, εξακολουθεί να µην έχει ξεφύγει τελείως από την πραγµατικότητα του σκότους – ένα γενικό χαρακτηριστικό της κτιστής φύσης του. Το ίδιο το γεγονός, ότι ο άνθρωπος δηµιουργήθηκε εκ του µη όντος, και περιέχονται στη φύση του χαρακτηριστικά της κτιστότητας και της τρεπτότητας, τον διαφοροποιεί ουσιαστικά από το Δηµιουργό του. Έτσι, η βάση για κάθε ανθρώπινη έκφραση ή γνώση του Θεού, είναι η ενότητα που συνεπάγεται την οντολογική διάκριση µεταξύ της κτιστής και της άκτιστης φύσης. Μέσα στο πλαίσιο της θεολογίας η χρήση της πλατωνικής, της αριστοτελικής, της νεοπλατωνικής και εν γένει της μεταφυσικής φιλοσοφίας υπερβαίνει τα αυστηρά ανθρωποκεντρικά κριτήριά τους και ανάγονται σε μυστικά και ενορατικά πλαίσια για τη γνώση του Θεού και τον τρόπο μέθεξης του έλλογου ανθρώπινου δημιουργήματος στον Δημιουργό Του. Τέλος, στο κείμενο του Παχυμέρη διαφαίνεται ένας χριστιανικός αριστοτελισμός και ένας χριστιανικός νεοπλατωνισμός, χωρίς όμως να αλλοιώνεται το χριστιανικό δόγμα και ἡ διδασκαλία των πατέρων του Χριστιανισμού των προηγούμενων αιώνων. Άξιο μνείας είναι ότι μέσα από την Παράφραση σημαίνουσα θέση κατέχει η συμβολική θεολογία, η οποία αποτελεί τη βάση στο έργο του Παχυμέρη για την αναγωγή του πιστού στη γνώση του Θεού. Άλλωστε, η τέλεια και ενιαία Αιτία των πάντων υπερβαίνει κάθε ορισμό και κάθε πρόθεση και υπερβαίνει κάθε αφαίρεση ή υπεροχή Εκείνου που απλά έχει αποδεσμευθεί από όλα και που τα πάντα υπερβαίνει.
Abstract (translated): George Pachymeres (1242-1310) was a multifaceted personality, an important clergyman, a theologian, a scholar, a philosopher, a historian and a mathematician with plenteous ecclesiastical and political action and broad in extent and quality writings. The paraphrases hold an important part in his writings. These are some of the favorite kinds of his writing. Through paraphrases on Dionysius Areopagite, or Pseudo – Dionysius, Pachymeres is revealed as a secret Christian, full of divine love. His appeal for the paraphrases will allow him to escape from the plurality of the human thought and to manage to achieve the union with the One. Also the commentaries- paraphrases on the works of Pseudo - Dionysius from Pachymeres present the Christian reading of the Platonic and Neo-Platonic tradition. The examined project in this dissertation is Paraphrase concerning the work of the Secret Theology of Dionysius Areopagite. Through this paraphrase Pachymeres comments and paraphrases Dionysius’s work with veiled references to Neoplatonism and with direct or indirect references to the work of Damascius and especially Proclus. It is noteworthy, that the Byzantine philosopher excludes from the beginning an absolute but -not relevant- nominalistic reading, and highlights the consistency between the divine being and the generated reality. By this thesis, it attempts to be presented under what conditions, it is able a coherent system of Knowledge to be set up. Basically, we undertook to make known whether Pachymeres can be perceived as thinker, who moves with strict epistemological principles or not. The research of this detail is crucial for the history of philosophy and theology, as it will provide some answers respect to whether the concurrence is feasible between faith and logic. Through this study it is underlined that the divine essence remains inaccessible eternally. For this reason the man as finite logic being should articulate a moderate thought. Also, he should have understood completely his cognitive limits. Thus, via the Mystical Theology Pachymeres emphasizes that the human mind can know God. The critical organ of mind was given to man, in order to know the truth adequately. But the only certain truth is God. So the primary task of the mind is the knowledge of God. However, this knowledge commensurates with the ability of the finite man to know the infinite God. Man fails without the divine subscription to understand God. Moreover, when the man superpasses the first level of his ignorance, he doesn’t not completely escape from the reality of darkness - a general characteristic of the created nature. The very fact that man was created out of nothing, and the characteristics of createdness and decay contain in his nature, this is an essential differentation between him and his Creator. Thus, the basis for every human expression or knowledge about God is the the fact for the ontological distinction between the created and the uncreated nature. Within the framework of theology, the use of the Platonic, the Aristotelian, the Neoplatonic and general the metaphysical philosophy superpasses their strict human criteria. So they ascend to secret and visionary frameworks for the knowledge of God and to the manner of communion between rational human creature and his Creator . Finally, a Christian Aristotelianism and a Christian Neoplatonism is showed in this text of Pachymeres. At the same time, the Christian doctrine and teaching of Christianity of previous centuries fathers isn’t disorted. It is worthy to be mentioned that through paraphrase the symbolic theology has an influential position, which is the basis on Pachymeres’ work for the believer’s ascencion to God's knowledge. Besides, the perfect and unified Cause of everything is beyond every definition and every εintention, and exceeds any removal or superiority of Him, who has just been released from all and He is beyond everything at all.
Appears in Collections:Τμήμα Φιλοσοφίας (ΔΔ)

Files in This Item:
File Description SizeFormat 
Μεταδιδακτορική έρευνα Ειρήνης Αρτέμη2015.pdf3.22 MBAdobe PDFView/Open


This item is licensed under a Creative Commons License Creative Commons